پول بیشتر، سفره کوچک تر رشد پول چه زمانی تورم می سازد؟
به گزارش ایزو وب، رشد پول همیشه فوری به گرانی منجر نمی شود؛ توان تولید، میل مردم به نگهداری پول و انتظار افزایش قیمت ها، زمان و شدت تورم را تعیین می کنند.
به گزارش ایزو وب به نقل از مهر، هنگامی که حقوق ها بالا می رود، موجودی حساب ها بیشتر می شود و رقم پرداختی برای خریدهای روزمره بیشتر می شود، اما خیلی از خانواده ها احساس می کنند هر ماه کمتر از گذشته می توانند خرید کنند. این تناقض، یکی از ملموس ترین چهره های تورم است؛ پول از نظر عددی بیشتر می شود، اما قدرت خرید آن کاهش پیدا می کند. پرسش اینجاست که چرا افزایش پول گاهی به رونق کسب وکار کمک می نماید و گاهی فقط برچسب نرخها را تغییر می دهد؟
پاسخ کوتاه این است که سرنوشت پول تازه، به شرایط اقتصاد بستگی دارد. باید دید تولیدکنندگان چقدر امکان افزایش عرضه دارند، مردم چه مقدار از دارایی خودرا بشکل پول نگه می دارند و در رابطه با آینده نرخها چه تصوری دارند. به همین دلیل، رابطه رشد پول و تورم را نمی توان به یک فرمول ساده و همیشگی فروکاست؛ این که «پول بیشتر شده، پس نرخها باید فوراً به همان نسبت بالا بروند»، همه واقعیت را توضیح نمی دهد.
بااین حال، پیچیده بودن این رابطه به معنای بی اهمیت بودن رشد پول نیست. اگر حجم پول برای مدتی طولانی سریع تر از تولید افزایش یابد و مردم نیز تمایل بیشتری به نگهداری آن پیدا نکنند، فشار بر نرخها بالا می رود. تفاوت اصلی در این است که این فشار چه زمانی ظاهر شود، ابتدا کدام بازارها را تحت تأثیر قرار دهد و چه اندازه به افزایش تولید یا افزایش قیمت بینجامد.
پول تازه؛ سهم تولید چقدر است، سهم گرانی چقدر؟
برای درک ماجرا، شهری را تصور کنید که نانوایی های آن روزانه مقدار مشخصی نان تولید می کنند. اگر پول در دست مردم بیشتر شود و تقاضای خرید نان افزایش یابد، دو اتفاق امکان دارد رخ دهد؛ نانوایی ها با استفاده از ظرفیت خالی، نان بیشتری بپزند یا به علت محدودیت آرد، تجهیزات و نیروی کار، نتوانند تولید را بالا برند. در حالت دوم، فشار برای افزایش قیمت بیشتر خواهد بود.
همین منطق، با پیچیدگی های بیشتر، در سرتاسر اقتصاد جریان دارد. هنگامی که کارخانه ها زیر ظرفیت کار می کنند، مواد اولیه دردسترس است و بنگاه ها می توانند نیروی کار استخدام کنند، افزایش مخارج می تواند سفارش های تازه بوجود آورد. بخشی از پول بیشتر، در چنین وضعیتی به تولید و اشتغال تبدیل می شود. البته حتی اینجا نیز تضمینی وجود ندارد که همه بخش ها بتوانند بدون افزایش قیمت، پاسخگوی تقاضای جدید باشند.
در مقابل، وقتی تولید با قطعی انرژی، کمبود سرمایه در گردش، دشواری تامین مواد اولیه یا محدودیت تجهیزات روبه روست، افزایش تقاضا لزوماً کالای بیشتری به بازار نمی آورد. امکان دارد مشتری بیشتر شود، اما محصول بیشتری وجود نداشته باشد. در چنین شرایطی، تزریق پول بدون رفع موانع عرضه، بالاتر از آنکه ظرفیت تولید را افزایش دهد، رقابت برای خرید کالاهای موجود و فشار بر نرخها را تشدید می کند.
از همین جا روشن می شود که وجود بیکاری، به تنهایی نشانه ظرفیت آماده تولید نیست. امکان دارد نیروی کار بیکار باشد، اما کارخانه برق کافی یا مواد اولیه نداشته باشد. همین طور ساخت نیروگاه، گسترش زیرساخت و خرید ماشین آلات زمان می برد، درحالی که تقاضای تازه می تواند خیلی سریع شکل بگیرد. فاصله میان سرعت افزایش مخارج و سرعت افزایش عرضه، یکی از مسیرهای مهم تبدیل رشد پول به تورم است.
اقتصاددانان برای توضیح این رابطه، حجم پول و سرعت گردش آنرا در مقابل ارزش تولید قرار می دهند. به زبان ساده، اگر پول و دفعات خرج شدن آن سریع تر از تولید واقعی افزایش یابد، سطح عمومی نرخها تحت فشار قرار می گیرد. این رابطه، نقشه اولیه فهم موضوع است؛ اما برای شناخت علت تورم باید بررسی کرد چرا هرکدام از این متغیرها تغییر کرده اند و چطور بر یکدیگر اثر گذاشته اند.
چرا پول گاهی در حساب می ماند و گاهی به بازار هجوم می برد؟
همه پولی که در حساب ها قرار دارد، بلا فاصله خرج نمی گردد. خانواده ای امکان دارد برای هزینه درمان یا روزهای دشوار پس انداز کند و بنگاهی نیز برای پرداخت حقوق کارکنان، موجودی نقدی نگه دارد. بنابراین، تقاضای پول به معنای علاقه به ثروتمندشدن نیست؛ منظور این است که مردم و بنگاه ها چه مقدار از دارایی خودرا به شکل پول و موجودی حساب نگهداری کنند.
اگر همزمان با افزایش حجم پول، تمایل به نگهداری آن بیشتر شود، اثر فوری بر خرید و نرخها می تواند محدود بماند. به عنوان نمونه، نااطمینانی امکان دارد برخی خانواده ها را به کاهش مخارج و افزایش ذخیره احتیاطی وادار کند. گسترش کارهای اقتصادی نیز به طور معمول احتیاج به موجودی پولی بیشتری به وجود می آورد. در این وضعیت، افزایش پول الزاماً با همان شدت به افزایش تقاضای کالا و خدمات تبدیل نمی شود.
اما رفتار مردم همیشه در این جهت نیست. اگر نگهداری پول به معنای ازدست دادن سریع قدرت خرید باشد، افراد می کوشند موجودی خودرا زودتر خرج کنند. خریدی که قرار بود چند ماه بعد صورت گیرد، جلو می افتد و بخشی از پول نیز به بازار ارز، طلا یا دیگر دارایی ها می رود. این تغییر رفتار می تواند فشار قیمتی را حتی قبل از افزایش بیشتر رشد پول، تشدید کند.
اینجا مفهوم «سرعت گردش پول» اهمیت پیدا می کند؛ یعنی هر واحد پول در یک دوره، چند بار برای خرید تولید غائی به کار می رود. وقتی تمایل به نگهداری پول کم می شود، سرعت گردش می تواند بالا برود. برعکس، اگر مردم نسبت به درآمد و معاملاتشان موجودی بیشتری نگه دارند، سرعت گردش پایین می آید و بخشی از اثر افزایش حجم پول بر مخارج، موقتا خنثی می شود.
نکته مهم این است که پول با خریدکردن ناپدید نمی شود؛ از حساب خریدار به حساب فروشنده می رود. اگر همه بخواهند موجودی اضافی خودرا خرج کنند، این تلاش جمعی می تواند نرخها را افزایش دهد. انتظارات تورمی نیز همین روند را تقویت می کند: فروشنده هزینه جایگزینی کالا را بالاتر می بیند، خریدار نگران گرانی فرداست و طرف های قرارداد، افزایش قیمت بیشتری مطالبه می کنند. البته رشد قیمت دارایی ها، عین تورم کالاها و خدمات مصرفی نیست.
مهار تورم؛ نه فقط بستن شیر پول، نه فقط وعده تولید
جلوگیری از تورم پایدار، به مجموعه ای هماهنگ از سیاستها نیاز دارد. نخست باید رشد پول با ظرفیت واقعی اقتصاد و تقاضای نگهداری آن سازگار شود. این هدف تنها با بیان یک عدد محقق نمی شود؛ ضروری است منشاء خلق پول، شیوه تامین کسری بودجه و وضعیت ترازنامه بانکها بررسی شود. همین طور پایه پولی و نقدینگی یکسان نیستند و سیاست گذار باید مسیر انتقال تغییرات هرکدام را بشناسد.
اگر هزینه های مستمر دولت بدون درآمد پایدار افزایش یابد و تامین آن، مستقیم یا غیرمستقیم، به خلق پول متکی شود، زمینه تداوم تورم تقویت خواهد شد. انضباط بودجه ای یعنی تعهدات با منابع قابل اتکا هماهنگ باشد؛ نه این که صرفا پرداخت ها عقب بیفتد یا فشار مالی به بانکها منتقل شود. در شبکه بانکی نیز کنترل اضافه برداشت و اعتباردهی پرریسک، همراه با رسیدگی به ناترازی ها، برای مهار رشد بی ضابطه پول اهمیت دارد.
در سمت دیگر، تولید باید امکان پاسخگویی به تقاضا را پیدا کند. تامین پایدار انرژی، کاهش نااطمینانی مقررات، دسترسی قابل پیش بینی به مواد اولیه و تسهیل سرمایه گذاری می تواند ظرفیت عرضه را تقویت کند. بااین حال، شعار افزایش تولید جایگزین مهار رشد پول نیست. توسعه ظرفیت زمان بر است و اگر در همین فاصله مخارج اسمی با شتاب بالا برود، فشار تورمی بازهم ادامه پیدا می کند.
مدیریت انتظارات نیز به اعتماد نیاز دارد، نه فقط اطمینان دادن کلامی. مردم زمانی وعده کاهش تورم را جدی می گیرند که میان بودجه، سیاست پولی و تصمیم های اجرائی سازگاری ببینند. ابزارهایی مانند نرخ سود می توانند بر تمایل به نگهداری پول و میزان تقاضا اثر بگذارند، اما استفاده از آنها بدون توجه به سلامت بانکها و هزینه تامین مالی تولید، امکان دارد مشکلات تازه ای بوجود آورد.
در نهایت، مهار تورم یعنی هماهنگ کردن رشد مخارج با توان تولید و برگرداندن اطمینان به ارزش پول. کنترل دستوری نرخها به تنهایی این عدم تعادل را برطرف نمی کند و امکان دارد به کمبود یا کاهش کیفیت بینجامد. سیاست موفق باید هم منشاء رشد نامتناسب پول را محدود کند، هم موانع عرضه را کم کند و هم از خانوارهای لطمه پذیر حمایت هدفمند کند؛ تا کاهش تورم، پایدار و از نظر اجتماعی قابل تحمل باشد.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب