ارزش پول ملی در چنگال تحریم بازخوانی دو تجربه جهانی برای ایران
ایزو وب: تجربه نیکاراگوئه و کوبا نشان داده است تحریم در کنار کسری بودجه و چاپ پول، کاهش ارزش پول ملی را تشدید می کند.
به گزارش ایزو وب به نقل از مهر، نیکاراگوئه و کوبا دو کشور کوچک در نزدیکی آمریکا هستند که هر دو درنتیجه تحریم های واشنگتن شاهد کاهش شدید در ارزش پول ملی خود بوده اند. محدودیت تجارت و کمبود منابع ارزی را می توان اصلی ترین دلیل کاهش ارزش پول این دو کشور دانست.
اما در هر دو مورد، تحریم تنها عامل نبوده است. در نیکاراگوئه جنگ داخلی و در کوبا فروپاشی شوروی و ناکارآمدی اقتصاد دولتی نقش بزرگی داشتند. تجربه ی نیکاراگوئه و کوبا نشان میدهد تحریم آمریکا به تنهایی پول ملی را فرو نمی ریزد، اما در ترکیب با کسری بودجه ی مزمن، چاپ پول و از دست رفتن یک حامی خارجی، به شتاب دهنده ای تعیین کننده بدل می شود. وجه مشترک هر دو آن است که کمبود ارز، دولت را به سوی انتشار پول برای پوشاندن کسری ها سوق داد.
در اینروزها که اقتصاد ایران با تحریم های شدید و محاصره غیرقانونی از طرف آمریکا روبه رو است، بازخوانی تجربه این دو کشور می تواند به روشن تر شدن شرایط برای سیاست گذار و بازیگران اقتصادی کمک نماید.
نیکاراگوئه: «اقتصاد را به فریاد درآورید»
فشار اقتصادی آمریکا بر دولت ساندینیستا قدم به قدم شدید شد. در ۱۹۸۱ کمک های آمریکا قطع شد و واشنگتن آغاز به مخالفت با وام های بانک جهانی و بانک توسعه ی آمریکای لاتین به نیکاراگوئه کرد. در ۱۹۸۳ سهمیه ی شکر نیکاراگوئه در بازار آمریکا ۹۰ درصد کاهش پیدا کرد و در ۱۹۸۵ رونالد ریگان تحریم تجاری کامل اعمال کرد. هم زمان آمریکا شورشیان کنترا را تأمین مالی می کرد.
ویلیام لئوگرانده در مقاله ای سرنوشت اقتصاد نیکاراگوئه را با ارقام نشان میدهد. تورم از ۵۰ درصد در ۱۹۸۴ بعد از اعمال فشارهای بین المللی به ۳۲۰ درصد در ۱۹۸۵، ۱۳۰۰ درصد در ۱۹۸۷ و ۳۳ هزار درصد در ۱۹۸۸ رسید. تولید ناخالص داخلی هم در این دهه حدود یک سوم کمتر از سطح دهه گذشته خود بود.
دولت ناچار شد در فوریه ی ۱۹۸۸ با حذف سه صفر، «کوردوبای جدید» را جایگزین کند. تا ۱۹۹۰ اسکناس ۱۰ میلیون کوردوبایی هم چاپ شد.
دولت نیکاراگوئه هزینه ی مستقیم تحریم تجاری را سالانه حدود ۵۰ میلیون دلار برآورد کرد؛ رقمی کوچک در مقابل ۲ میلیارد دلار خسارت جنگ تا ۱۹۸۶. سهم آمریکا از تجارت نیکاراگوئه از ۳۰ درصد در ۱۹۸۰ به ۱۵ درصد در ۱۹۸۴ رسیده بود و اروپا و بلوک شوروی جای آنرا گرفتند. اما ضربه ی اصلی از ترکیب تحریم مالی و جنگ آمد: در ۱۹۸۶ ۵۵ درصد بودجه ی دولت صرف جنگ می شد و راه وام خارجی بسته بود؛ درنتیجه کسری با چاپ پول پوشانده شد. لئوگرانده می پذیرد سیاستهای اقتصادی ساندینیستاها بحران را بدتر کرد، اما نتیجه می گیرد که ترکیب تحریم و جنگ اقتصاد را «به هرج ومرج سوق داد» و در شکست ساندینیستاها در انتخابات ۱۹۹۰ تعیین کننده بود.
کوبای دهه ی ۱۹۹۰: وقتی دیگر پشتیبانی نبود
تحریم آمریکا ضد کوبا از ۱۹۶۲ برقرار است؛ طولانی ترین تحریم تجاری دوران معاصر. اما تا ۱۹۹۰ کمک شوروی اثر آنرا خنثی می کرد. با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، واردات و صادرات کوبا بالاتر از ۸۰ درصد سقوط کرد، واردات نفت به حدود ۱۰ درصد سطح قبل از ۱۹۹۰ رسید و تولید ناخالص داخلی تا ۱۹۹۵ حدود ۳۵ درصد کاهش پیدا کرد. این نوبت در کوبا «دوره ی ویژه» نام گرفت.
واشنگتن در همین دوران فشار را بیشتر کرد. قانون توریچلی (۱۹۹۲) تجارت شرکتهای وابسته ی آمریکایی در کشورهای دیگر با کوبا را ممنوع کرد و قانون هلمز-برتون (۱۹۹۶) برای شرکتهای خارجی سرمایه گذار در کوبا مجازات تعیین کرد. پزو زیر این فشار فرو ریخت و نرخ دلار در بازار آزاد در ۱۹۹۳ به حدود ۱۲۵ پزو رسید.
پاسخ هاوانا اصلاحات محدود بود: قانونی کردن دلار، بازکردن در به گردشگری و حواله های ارزی، و ایجاد پزوی قابل تبدیل در به ارزش یک دلار همچون اقدامات کوبا در دهه 90 میلادی بود. با بازگشت نسبی اقتصاد، پزو در محدوده ی ۲۳ تا ۲۵ پزو برای هر دلار تثبیت شد و تا ۲۰۲۰ در همین سطح ماند.
کوبای امروز: سقوطی فراتر از دهه ی ۹۰
از اول ژانویه ی ۲۰۲۱ دولت کوبا نرخ های ارز را در نرخ رسمی ۲۴ پزو یکسان کرد؛ درست در زمانیکه همه گیری کرونا گردشگری را متوقف کرده بود و حواله های ارزی با سقف هزار دلاری دولت ترامپ در ۲۰۲۰ حدود دوسوم کاسته شده بود. ارز کمیاب شد و بازار غیررسمی باردیگر زنده شد. در سپتامبر ۲۰۲۲ نرخ دلار برای اولین بار از دهه ی ۱۹۹۰ به ۱۵۰ پزو رسید و از اوج دوره ی ویژه هم گذشت.
موج اخیر با سیاست جدید واشنگتن هم زمان است. دولت ترامپ در ژانویه ی ۲۰۲۵ کوبا را باردیگر به لیست حامیان تروریسم بازگرداند و در ژانویه ی ۲۰۲۶ با فرمانی اجرایی تهدید کرد کشورهایی را که به کوبا سوخت می فروشند مشمول تعرفه می کند. به گزارش کتابخانه ی مجلس عوام بریتانیا، با توقف محموله های ونزوئلا و مکزیک حدود سه چهارم واردات نفت کوبا قطع شد و خاموشی های سراسری و جیره بندی سوخت به وضعیت عادی بدل شد. دولت کوبا که در دسامبر ۲۰۲۵ نرخ رسمی شناور ۴۱۰ پزویی را راه انداخته بود، حالا اسکناس های ۱۰ و ۲۰ هزار پزویی چاپ می کند و دلار در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ به رکورد ۸۰۰ پزو رسید.
نتیجه پولی کردن بار تحریم
تجربه ی نیکاراگوئه و کوبا نشان میدهد تحریم آمریکا به تنهایی پول ملی را فرو نمی ریزد، اما در ترکیب با کسری بودجه ی مزمن، چاپ پول و از دست رفتن یک حامی خارجی، به شتاب دهنده ای تعیین کننده بدل می شود. در نیکاراگوئه هزینه ی جنگ و تأمین آن از محل چاپ پول، تحریم را به ابرتورمی چهاررقمی رساند؛ در کوبا، فروپاشی شوروی ضربه ی اول را زد و تحریم مانع جبران آن شد. وجه مشترک هر دو آن است که کمبود ارز، دولت را به سوی انتشار پول برای پوشاندن کسری ها سوق داد و بازار غیررسمی، قبل از هر آماری، بهای این انتخاب را آشکار کرد.
منبع: ایزو وب
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب