از مرتع تا بازار ظرفیت ها و گره های زنجیره دامداری خراسان شمالی
به گزارش ایزو وب، خراسان شمالی با 2 میلیون رأس دام سبک و جایگاه دهم کشوری در تولید گوشت قرمز، قطب دامپروری ایران است اما خام فروشی دام زنده ارزش افزوده این صنعت را از استان خارج می کند.
خبرگزاری مهر، گروه استان ها؛ خراسان شمالی با داشتن دو میلیون و ۲۰۰ هزار رأس دام سبک و حدود ۶۰ هزار رأس دام سنگین، بعنوان قطب دامپروری شمال شرق کشور شناخته می شود. بر مبنای آمارهای رسمی، این استان سالانه حدود ۲۰ هزار و ۵۰۰ تن گوشت قرمز و ۷۵ هزار تن شیر تولید می کند. این ظرفیت قابل توجه، استان را در رتبه دهم تولید گوشت قرمز کشور قرار داده است.
آنچه این ظرفیت را متمایز می کند، تنوع ساختار تولید در استان است؛ از عشایر کوچ رو که ستون اصلی تامین پروتئین محسوب می شوند تا دامداری های روستایی و واحدهای صنعتی که درحال گسترش هستند. در عین حال، این تنوع ساختاری، چالش های پیچیده ای نیز بهمراه دارد که مهم ترین آن، ناترازی میان تولید و فرآوری است.
عشایر؛ ستون پنهان تامین پروتئین
جامعه عشایری خراسان شمالی با هفت هزار و ۸۰۰ خانوار و جمعیت ۳۰ هزار نفر، تنها سه درصد جمعیت استان را تشکیل می دهد، اما در اختیار داشتن ۲۲ درصد مراتع استان و پرورش ۶۱۰ هزار رأس دام سبک، آنرا به یکی از ارکان اصلی تولید گوشت قرمز تبدیل نموده است. عشایر استان سالانه ۳۵ درصد گوشت قرمز خراسان شمالی را تولید می کنند.
با این حال، خشکسالی های متوالی و کمبود آب و علوفه، به مهم ترین چالش پیش روی عشایر استان تبدیل گشته است. «حسن محمدی»، یکی از عشایر استان که در منطقه قشلاقی مراوه تپه استان گلستان مستقر است، با گلایه از گرانی علوفه و مشکلات ناشی از خشکسالی می گوید: در این شرایط، صدای کمک خواهی ما به گوش کسی نمی رسد.
وی می افزاید: حال عشایر به سبب خشکسالی با مشکلات کم آبی و گرانی علوفه دست و پنجه نرم می کنند به صورتی که زندگی و معیشت آنان تهدید می شود. به سبب مشکلات ناشی از خشکسالی ناچاریم دام های خودرا در کنار چرا از مراتع به شکل دستی نیز تعلیف نماییم که این امر هزینه نگهداری را برای ما بالا برده است.
یکی دیگر از عشایر مستقر در این منطقه قشلاقی، نیز به خبرگزاری مهر اظهار داشت: عشایر برای یافتن چراگاه ها همراه با دام خود مسیرهای سخت گذر و طولانی را می پیمایند اما کمبود علف در مراتع، گرانی علوفه دستی و کاهش قیمت تولیدات، آنان را نگران کرده است.»** وی از مسؤلان می خواهد چاره ای برای عشایر بیندیشند تا چرخ اقتصاد زندگی آنان از حرکت نایستد.
میثم وحیدی، مدیر کل امور عشایری خراسان شمالی، نیز اعلام نموده که امسال ۲۳ هزار تن نهاده دامی برای کاهش اثرات خشکسالی و کمبود بارش میان دامداران عشایری توزیع شده است.
سه پروژه شاخص آبرسانی به مناطق عشایری گلیل شیروان، جیرانسو و میاندشت با ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی درحال اجراست که با تکمیل آنها، ۳۵۰ خانوار عشایری از آب پایدار بهره مند خواهند شد.
روستاها؛ دامداری سنتی با چالش های ساختاری
در کنار عشایر، دامداری روستایی نیز سهم قابل توجهی در تولید گوشت قرمز استان دارد. بر مبنای آمارهای رسمی، ۹۰ درصد دام های سبک استان در واحدهای سنتی، روستایی و عشایری پرورش می یابند و تنها ۱۰ درصد در واحدهای صنعتی و نیمه صنعتی نگهداری می شوند.
جوان روستایی از روستای بندیغمور که بعد از تحصیلات دانشگاهی به دامداری خانوادگی بازگشته، یکی از نمونه های دامداران روستایی است. وی در روایت خود می گوید: از کودکی در یک محیط باز و در دامن طبیعت بوده و پس از درس خواندن به یک محیط شهری محدود شده بود.
وی بعد از برگشت به روستا برای دریافت وام اقدام نمود اما با بی مهری ها و موانع جدی مواجه شد: به هرجایی که مراجعه می کردم، بجای این که پتانسیلهای من برای کار را ببینند، تنها به فکر این بودند که چند ضامن دارم، چه وثیقه ای دارم». او حال توانسته کسب وکار خودرا شکل دهد و برای دیگران نیز اشتغال زائی کند.
«محمد ستایشی»، رییس شرکت تعاونی گاوداران شیری خراسان شمالی، با اشاره به این که دامداران نگران افزایش قیمت نهاده دامی و نبود توان مالی برای خرید نهاده هستند، اظهار نمود: اکنون دامدار هر کیلوگرم کنسانتره را با قیمت ۴۵ هزار تومان خریداری می کند، اما آیا قیمت شیر هم همین است؟
اسماعیل محمودآبادی، رییس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی، نیز با اشاره به اجرای طرح حذف ارز ترجیحی گفته است: درحال پیگیری هستیم تا سرمایه در گردش را برای دامداران تامین نماییم. بمحض این که این اعتبار تامین شود، بانکها پای کار هستند و این امر اجرا می گردد.
وی اضافه کرد: در تلاش هستیم تا بتوانیم حداقل یک دوره از سرمایه در گردش دامداران را تامین نماییم تا یک چرخش مالی داشته باشند و بازار متعادل شود.
برای دفاع از این بخش، ۷۹ میلیارد تومان تسهیلات ویژه به دامداری های خرد روستایی و عشایری اختصاص یافته که از این مقدار، ۱۳ میلیارد تومان سهم عشایر استان است.
دامداری صنعتی و نیمه صنعتی؛ ظرفیتی که هنوز به کمال نرسیده
در حوزه دامداری صنعتی، خراسان شمالی دارای ۸۸ واحد صنعتی پرورش گاو شیری و ۷۱ واحد گوساله پروار صنعتی است. تنها ۲۰ درصد از دام های سنگین استان در واحدهای صنعتی پرورش می یابد و ۱۰ درصد دام های سبک نیز در واحدهای صنعتی و نیمه صنعتی نگهداری می شوند.
طرح گاوداری ۱۰ هزار راسی شیروان نیز بعنوان یکی از پروژه های بزرگ دامپروری استان درحال تکمیل است.
مجتمع دامپروری شیروان با مساحت ۲۰ هکتار و ۲۰ قطعه، از دیگر زیرساخت های صنعتی استان است که ۱۷ واحد آن از سال ۱۳۹۹ به بهره برداری رسیده و پیشبینی می شود سالانه هشت هزار تن شیر و ۹۰ تن گوشت تولید نماید.
با این حال، واحدهای نیمه صنعتی نیز با چالش های خاص خود مواجه اند. بر مبنای مطالعات انجام شده، در سیستم نیمه صنعتی بیشترین میزان درآمد از فروش شیر و سپس فروش گوساله نر پرواری، تلیسه و گاو حذفی به دست می آید. برخی کارشناسان اعتقاد دارند ایجاد شبکه های دامپروری نیمه صنعتی در مناطق میان بند عشایری می تواند به بهبود وضعیت کمک کند؛ چونکه حال تنها ۲۰ درصد عشایر استان در مناطق میان بند دامداری دارند و بقیه از این امکان محروم اند.
گره اصلی؛ خام فروشی و ضعف صنایع تبدیلی
مهم ترین چالش شبکه ارزش دامداری خراسان شمالی، خام فروشی دام زنده است. مهدی شکاری، معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی، در این زمینه می گوید: میزان نیاز روزانه این استان ۲۵۰ تا ۳۰۰ رأس دام است، این در حالیست که ۱۶۰۰ تا ۱۷۰۰ رأس دام روزانه از این استان خارج می شود.
وی تاکید می کند: ۶ برابر تولید استان روزانه خام فروشی می شود که مزیت اقتصادی چندانی برای استان ندارد و باید صنایع تبدیلی و تکمیلی در استان رونق پیدا کند.
شکاری با اشاره به ضعف زیرساخت های فرآوری می افزاید: صنایع تبدیلی و تکمیلی در این استان توسعه پیدا نکرده است. خراسان شمالی دارای هشت واحد کشتارگاهی است که فقط دو واحد از این مقدار صنعتی و مابقی سنتی و نیمه صنعتی است.»
یکی از دامداران استان که دل پری از وضع موجود دارد، می گوید: دامدار صاحب ندارد و کسی هم حمایت نمی کند و مشکل اینجاست که خراسان شمالی مال اضافه زیاد دارد و از طرفی دیگر با توزیع گوشت منجمد برزیلی در سطح بازار و فروشگاه ها مواجه هستیم.
وی با اشاره به کیفیت بالای گوشت استان تاکید می کند: مرغوب ترین گوشت کشور در خراسان شمالی است و دامداران بهترین دام ها را دارند اما چرا باید از کشورهای دیگر گوشت وارد شود؟
برای رفع این گره، راه اندازی پالایشگاه صنعتی دام بعنوان یکی از پروژه های راهبردی استان تعریف شده است.
مجوز بی نام ساخت پالایشگاه دام در شهرستان شیروان صادر شده و سرمایه گذار می تواند در این مورد سرمایه گذاری کند. استاندار خراسان شمالی این طرح را از الزامات توسعه استان دانسته و تاکید کرده که راه اندازی پالایشگاه صنعتی دام با هدف پیشگیری از خام فروشی، توسعه صنایع پایین دستی، ایجاد ارزش افزوده و اشتغال پایدار با جدیت دنبال می شود.
افق پیش رو؛ از خام فروشی به برندسازی
آینده دامداری خراسان شمالی به تکمیل شبکه ارزش وابسته است. پروژه های در دست اجرا همچون پالایشگاه صنعتی دام، کشتارگاه صنعتی و صنایع بسته بندی و فرآوری گوشت، می توانند مسیر تحول این صنعت را هموار کنند. بر مبنای برنامه ریزی های انجام شده، سه طرح بزرگ صنایع تبدیلی با سرمایه گذاری یک هزار و ۳۰۰ میلیاردریال در حوزه های تولید خوراک مکمل دام، فرآوری گوشت و بسته بندی درحال اجراست.
آنچه مسلم است، خراسان شمالی با برخورداری از مراتع غنی، نژادهای بومی پرارزش ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطب های اصلی صنعت دام و فرآورده های گوشتی کشور را دارد؛ مشروط بر آنکه گره خام فروشی باز شود و ارزش افزوده این صنعت در خود استان باقی بماند.
به اجمال، حسن محمدی، یکی از عشایر استان که در منطقه قشلاقی مراوه تپه استان گلستان مستقر است، با گلایه از گرانی علوفه و مشکلات ناشی از خشکسالی می گوید: در این شرایط، صدای کمک خواهی ما به گوش کسی نمی رسد. او اضافه می کند: حال عشایر به جهت خشکسالی با مشکلات کم آبی و گرانی علوفه دست و پنجه نرم می کنند به صورتی که زندگی و معیشت آنان تهدید می شود. مهدی شکاری، معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی، در این مورد می گوید: میزان نیاز روزانه این استان ۲۵۰ تا ۳۰۰ رأس دام است، این در حالیست که ۱۶۰۰ تا ۱۷۰۰ رأس دام روزانه از این استان خارج می شود. وی تأکید می کند: ۶ برابر تولید استان روزانه خام فروشی می شود که مزیت اقتصادی چندانی برای استان ندارد و باید صنایع تبدیلی و تکمیلی در استان رونق پیدا کند. شکاری ضمن اشاره به ضعف زیرساخت های فرآوری می افزاید: صنایع تبدیلی و تکمیلی در این استان توسعه پیدا نکرده است. یکی از دامداران استان که دل پری از وضعیت موجود دارد، می گوید: دامدار صاحب ندارد و کسی هم حمایت نمی کند و مشکل اینجاست که خراسان شمالی مال اضافه زیاد دارد و از سویی دیگر با توزیع گوشت منجمد برزیلی در سطح بازار و فروشگاه ها مواجه هستیم. وی ضمن اشاره به کیفیت بالای گوشت استان تأکید می کند: مرغوب ترین گوشت کشور در خراسان شمالی است و دامداران بهترین دام ها را دارند اما چرا باید از کشورهای دیگر گوشت وارد شود؟
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب