بازار فیلترشکن ها زیر ذره بین
به گزارش ایزو وب، هر بار که یک سرویس اینترنتی در ایران فیلتر می شود، تنها دسترسی کاربران محدود نمی شود؛ همزمان یک زنجیره اقتصادی جدید شکل می گیرد. از فروش VPN و سرورهای واسط گرفته تا رشد هزینه شرکت ها، مهاجرت نیروی متخصص و رونق برخی پلت فرم های داخلی، فیلترینگ طی سالیان اخیر به بازاری چندوجهی تبدیل گشته است؛ بازاری که در آن برخی بازیگران سود می برند و بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال هزینه آنرا پرداخت می کند.
به گزارش ایزو وب به نقل از خبر آنلاین، برمبنای اظهارات رسمی سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، نرخ استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ در بین کاربران اینترنت ایران به ۸۳ درصد رسیده است. با توجه به این که جمعیت کاربران اینترنت کشور بین ۷۳ تا ۷۵ میلیون نفر برآورد می شود، این آمار نشان میدهد که حدود ۶۰ تا ۶۲ میلیون ایرانی برای دسترسی به قسمتی از خدمات اینترنتی از VPN یا سایر ابزارهای مشابه استفاده می نمایند.
این یعنی تعداد کاربران فیلترشکن در ایران از جمعیت خیلی از کشورهای توسعه یافته مانند کره جنوبی، اسپانیا یا ایتالیا هم بیشتر است.
بازاری که ماهانه نزدیک به ۳.۸ همت گردش مالی دارد مهم ترین اثر اقتصادی فیلترینگ، ایجاد بازار فروش VPN است. بااینکه این بازار به علت ماهیت غیررسمی خود آمار شفافی ندارد، اما برمبنای برآوردهای انتشار یافته، در شرایط فعلی حدود ۳۰ درصد کاربران اینترنت از نسخه های پولی ابزارهای عبور از فیلترینگ استفاده می کنند؛ یعنی نزدیک به ۲۲ میلیون نفر. با درنظر گرفتن میانگین ۱۷۰ هزار تومان برای هر اشتراک ماهانه، گردش مالی این بازار به حدود ۱۲۵ میلیارد تومان در روز و نزدیک به سه هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان در ماه (حدود ۳.۷ همت) می رسد.
به بیان دیگر، کاربران ایرانی سالانه ده ها هزار میلیارد تومان برای دسترسی به اینترنت بدون محدودیت هزینه می کنند؛ بازاری که بخش زیادی از آن خارج از هرگونه نظارت مالیاتی یا آماری فعالیت می کند.
فیلترینگ فقط VPN نمی فروشد؛ مصرف اینترنت را هم افزایش می دهد هزینه اقتصادی فیلترینگ تنها به خرید اشتراک VPN محدود نمی شود.
کارشناسان فناوری اطلاعات باور دارند استفاده مداوم از VPN موجب می شود بین ۳۰ تا ۴۰ درصد از ترافیک اینترنت کاربران صرف فرایند رمزنگاری و انتقال داده شود؛ مصرفی که در حالت عادی وجود نداشت. در عمل، روشن بودن دائمی VPN موجب می شود کاربران برای انجام همان فعالیتهای روزمره، حجم اینترنت بیشتری مصرف کنند و هزینه بالاتری بپردازند.
همین مساله یکی از دلیلهای بالاتر بودن مصرف اینترنت همراه در ایران نسبت به میانگین جهانی عنوان می شود. طبق آمار اپراتورها، متوسط مصرف ماهانه اینترنت همراه در ایران به ۱۶ تا ۱۸ گیگابایت رسیده؛ در حالیکه میانگین جهانی حدود ۱۵ گیگابایت است.
آیا پلت فرم های داخلی برنده شدند؟ یکی از اهداف اعلام شده فیلترینگ، افزایش سهم پیام رسان ها و رسانه های اجتماعی داخلی بود. هرچند برخی پلت فرم های بومی در مقاطع مختلف رشد نصب و افزایش کاربران را تجربه کردند، اما آمارهای رسمی و نظرسنجی ها نشان میدهد بخش بزرگی از کاربران بازهم از پلت فرم های خارجی استفاده می نمایند و تنها مسیر دسترسی آنها تغییر کرده است.
درنتیجه، خیلی از کارشناسان باور دارند افزایش تعداد نصب، الزاماً به مفهوم موفقیت اقتصادی پایدار یا مهاجرت حقیقی کاربران به خدمات داخلی نیست.
در مقابل، اقتصاد دیجیتال بیشترین هزینه را پرداخت کرده است. فروشگاه های اینترنتی با کاهش فروش رو به رو شده اند، تولیدکنندگان محتوا قسمتی از درآمد خویش را از دست داده اند، هزینه تبلیغات بالا رفته و خیلی از شرکتها برای حفظ ارتباط با مشتریان خارجی ملزم به پرداخت هزینه های اضافی شده اند.
از طرف دیگر، توسعه دهندگان نرم افزار و شرکت های فناوری هم برای دسترسی به ابزارهای بین المللی، مخازن کد، سرویسهای ابری و پلت فرم های توسعه نرم افزار ناچار به استفاده از VPN و ابزارهای جایگزین هستند؛ موضوعی که هزینه تولید را افزایش داده و بهره وری را می کاهد.
هزینه ای که در هیچ آماری دیده نمی شود بخش مهمی از هزینه فیلترینگ اصلاً در گزارشات اقتصادی ثبت نمی گردد. خیلی از شرکتها مجبور شده اند VPN سازمانی تهیه کنند، چند مسیر اینترنتی مختلف در اختیار داشته باشند، ابزارهای جایگزین خریداری کنند و زمان بیشتری برای انجام ساده ترین فعالیتهای روزمره صرف کنند.
این هزینه های پنهان بااینکه در آمارهای رسمی دیده نمی شوند، اما در نهایت بهره وری نیروی کار و سرعت فعالیت اقتصاد دیجیتال را کم می کنند.
کنشگران حوزه فناوری می گویند محدودیت دسترسی به سرویس ها و ابزارهای بین المللی، همکاری با کمپانی های خارجی را دشوارتر کرده و انگیزه قسمتی از متخصصان برای مهاجرت را افزایش داده است. البته کارشناسان تاکید می کنند مهاجرت نیروی انسانی پدیده ای چندعاملی است و نمی توان آنرا تنها به فیلترینگ نسبت داد، اما محدودیت های اینترنتی یکی از عوامل اثرگذار در این روند به حساب می آید.
شاید مهم ترین خصوصیت اقتصاد فیلترینگ، نبود شفافیت باشد. معین نیست چه کسانی بازیگران اصلی بازار فروش VPN هستند، سهم فروشندگان داخلی، واسطه ها و کمپانی های خارجی از این گردش مالی چند هزار میلیارد تومانی چقدر است. در چنین شرایطی، حتی برآورد ارزش این بازار هم در گزارشات مختلف با اختلاف قابل توجهی هم راه است.
داده های موجود نشان میدهد فیلترینگ تنها به محدودسازی دسترسی کاربران ختم نشده، بلکه زنجیره ای از هزینه ها و منافع اقتصادی به وجود آورده است. از یک سو، بازاری چند هزار میلیارد تومانی برای فروش ابزارهای عبور از محدودیت و خدمات زیرساختی شکل گرفته و از طرف دیگر، کاربران، کسب و کارها و اقتصاد دیجیتال با افزایش هزینه، افت بهره وری و از دست رفتن قسمتی از فرصتهای اقتصادی رو به رو شده اند. با این حال، به علت نبود آمار رسمی و شفاف، هنوز پاسخ روشنی برای این پرسش وجود ندارد که چه کسانی بیشترین سهم را از «اقتصاد پنهان فیلترینگ» می برند و این چرخه مالی دقیقا چطور توزیع می شود.
به طور خلاصه با در نظر گرفتن میانگین ۱۷۰ هزار تومان برای هر اشتراک ماهانه، گردش مالی این بازار به حدود ۱۲۵ میلیارد تومان در روز و نزدیک به سه هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان در ماه (حدود ۳.۷ همت) می رسد. طبق آمار اپراتورها، متوسط مصرف ماهانه اینترنت همراه در ایران به ۱۶ تا ۱۸ گیگابایت رسیده؛ در صورتی که میانگین جهانی حدود ۱۵ گیگابایت است. در چنین شرایطی، حتی برآورد ارزش این بازار هم در گزارشات مختلف با اختلاف قابل توجهی هم راه است.
منبع: ایزو وب
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب